Tự động hóa ngành sơn tại Việt Nam đang dần trở thành một hướng đầu tư đáng chú ý khi các doanh nghiệp sản xuất sơn và chất phủ tăng cường hiện đại hóa dây chuyền, nâng cao năng suất, kiểm soát chất lượng và tối ưu hóa vận hành.
Khác với cách tiếp cận chỉ dựa trên dự báo về thị trường tự động hóa, những khoản đầu tư và dự án thực tế tại Việt Nam cho thấy công nghệ tự động hóa đã bắt đầu hiện diện trong nhiều nhà máy sơn và dây chuyền sản xuất liên quan đến sơn phủ.
Đồng thời, định hướng của Việt Nam về sản xuất thông minh, chuyển đổi số và hiện đại hóa công nghiệp đang tạo thêm điều kiện để các giải pháp tự động hóa được ứng dụng sâu hơn trong sản xuất.
Ngành sơn Việt Nam đang đứng trước nhu cầu đổi mới công nghệ
Ngành sơn Việt Nam đã trải qua những biến động đáng kể trong những năm gần đây. Theo thông tin được Hiệp hội Sơn và Mực in Việt Nam (VPIA) chia sẻ tại Hội nghị thường niên năm 2024, năm 2023 là một năm khó khăn đối với ngành; riêng sản lượng sơn trang trí được ước tính giảm 23% so với năm 2022.
Trong bối cảnh cạnh tranh và áp lực chi phí gia tăng, đổi mới công nghệ và nâng cao hiệu quả sản xuất trở thành một trong những hướng được doanh nghiệp quan tâm. Các chuyên gia và doanh nghiệp trong ngành đã thảo luận về nhu cầu đầu tư vào dây chuyền sản xuất tự động, máy móc hiện đại và các giải pháp giúp tối ưu chi phí sản xuất. VPIA cũng ghi nhận đổi mới công nghệ là một trong những vấn đề quan trọng được cộng đồng doanh nghiệp ngành sơn và mực in quan tâm.
Điều này tạo ra một nền tảng thực tế để xem xét vai trò của tự động hóa trong giai đoạn phát triển tiếp theo của ngành.
Các nhà máy sơn tại Việt Nam đã và đang đầu tư vào tự động hóa
Một trong những cơ sở quan trọng nhất để đánh giá cơ hội tự động hóa không phải là những dự báo chung về Industry 4.0, mà là những dự án đã được triển khai trong thực tế.
AkzoNobel: hệ thống điều khiển và thiết bị đo lường trong nhà máy sơn
Tại nhà máy AkzoNobel Coatings ở Đồng Nai, dự án triển khai hệ thống điện và điều khiển, hệ thống điều khiển khả trình (PLC) và thiết bị đo lường quá trình đã được thực hiện.
Phạm vi dự án bao gồm lắp đặt hệ thống điều khiển, thiết bị đo lường quá trình, tủ điều khiển động lực (MCC), hệ thống cáp điều khiển, cùng với công tác thiết kế kỹ thuật, chạy thử và đưa vào vận hành hệ thống điều khiển nhà máy.
Đây là một bằng chứng trực tiếp cho thấy hệ thống điều khiển PLC, thiết bị đo lường quá trình và hệ thống điều khiển nhà máy đã được ứng dụng trong các nhà máy sản xuất sơn và chất phủ tại Việt Nam.
S’Hanoi: hướng tới dây chuyền sản xuất tự động
Một ví dụ khác là dự án nhà máy thứ hai của S’Hanoi tại Hưng Yên. Theo thông tin về dự án, doanh nghiệp đầu tư các dây chuyền sản xuất hiện đại từ châu Âu với định hướng tự động hóa cao hơn, giảm nguồn lực thủ công, hạn chế sai sót và nâng cao độ chính xác, năng lực sản xuất và chất lượng.
Đây là một ví dụ đáng chú ý bởi tự động hóa được đặt trong mối quan hệ trực tiếp với các mục tiêu sản xuất:
Giảm sai sót → tăng độ chính xác → tăng năng lực → nâng cao chất lượng.
Becker Industrial Coatings: PLC trong thiết kế nhà máy mới
Một dự án khác được TTCL Vietnam công bố là nhà máy mới của Becker Industrial Coatings (Vietnam) tại Bình Dương.
Dự án có công suất thiết kế 18.000 tấn sơn gốc dung môi/năm và bao gồm hệ thống PLC Control trong nhóm các hệ thống điện, điều khiển và hạ tầng kỹ thuật của nhà máy. Nhà máy cũng được thiết kế với các hệ thống xử lý VOC, xử lý chất thải, khí nén, nước lạnh và các hạ tầng phục vụ sản xuất sơn.
Ví dụ này cho thấy tự động hóa trong ngành sơn không chỉ liên quan đến một thiết bị đơn lẻ mà có thể được tích hợp ngay từ giai đoạn thiết kế và xây dựng nhà máy.
Tự động hóa ngành sơn không chỉ là robot
Khi nói đến tự động hóa, nhiều người thường nghĩ ngay đến robot. Tuy nhiên, đối với nhà máy sản xuất sơn, phạm vi công nghệ rộng hơn nhiều. Các giải pháp có thể bao gồm:
- Hệ thống điều khiển PLC
- Thiết bị đo lường và kiểm soát quá trình
- Tự động định lượng nguyên liệu
- Tự động hóa phối trộn và phân tán
- Tự động hóa quá trình nghiền
- Kiểm soát nhiệt độ, áp suất và độ nhớt
- Hệ thống chiết rót tự động
- Tự động hóa đóng gói
- Hệ thống kiểm tra và kiểm soát chất lượng
- Hệ thống giám sát và thu thập dữ liệu SCADA
- Hệ thống quản lý sản xuất MES
- Internet vạn vật công nghiệp (IIoT)
- Kho hàng tự động
- Phân tích dữ liệu và trí tuệ nhân tạo
Mỗi doanh nghiệp có thể lựa chọn mức độ tự động hóa khác nhau tùy thuộc vào quy mô, sản phẩm, dây chuyền hiện hữu và mục tiêu đầu tư.
Do đó, cơ hội thị trường không chỉ nằm ở việc xây dựng nhà máy hoàn toàn tự động, mà còn nằm ở việc nâng cấp từng công đoạn trong các nhà máy đang vận hành.
Từ tự động hóa từng công đoạn đến sản xuất thông minh
Một nhà máy không nhất thiết phải chuyển đổi toàn bộ cùng một lúc.
Doanh nghiệp có thể bắt đầu từ một công đoạn cụ thể, chẳng hạn như tự động định lượng nguyên liệu. Sau đó, hệ thống có thể được kết nối với quá trình phối trộn, kiểm soát sản xuất và quản lý chất lượng.
Lộ trình có thể hình dung như sau:
Tự động hóa → Kết nối thiết bị → Thu thập dữ liệu → Phân tích → Tối ưu quy trình → Sản xuất thông minh
Khi dữ liệu được thu thập đầy đủ, doanh nghiệp có thể theo dõi toàn bộ quá trình của một mẻ sản xuất, từ nguyên liệu và công thức đến thông số vận hành, kết quả kiểm tra chất lượng và sản phẩm hoàn thiện.
Điều này đặc biệt quan trọng đối với ngành sơn, nơi tính ổn định giữa các đợt sản xuất có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sản phẩm.
Sản xuất thông minh đang trở thành định hướng của công nghiệp Việt Nam
Cơ hội cho tự động hóa ngành sơn cũng nằm trong xu hướng chuyển đổi rộng hơn của ngành công nghiệp Việt Nam.
Theo Bộ Công Thương, khoảng 90% doanh nghiệp chế biến – chế tạo đã triển khai một phần giải pháp số, khoảng 35% ứng dụng robot và cảm biến trong sản xuất, trong khi khoảng 10–12% đạt mức nhà máy thông minh 3.0. Đây là số liệu của toàn ngành chế biến – chế tạo, không phải số liệu riêng của ngành sơn, nhưng cho thấy mức độ ứng dụng công nghệ trong môi trường sản xuất Việt Nam đang tăng lên.
Bộ Công Thương cũng cho biết đã ban hành Quyết định 2708/QĐ-BCT năm 2025 về chương trình thúc đẩy sản xuất thông minh và chuyển đổi số trong các lĩnh vực của ngành Công Thương. Chương trình hướng tới xây dựng nền tảng sản xuất thông minh, phát triển đội ngũ chuyên gia và xây dựng các tiêu chuẩn, chỉ số phục vụ quá trình chuyển đổi số đến năm 2030 và tiếp tục mở rộng đến năm 2035.
Như vậy, tự động hóa ngành sơn đang diễn ra trong một môi trường công nghiệp có định hướng rõ ràng hơn về số hóa, tự động hóa và sản xuất thông minh.
Cơ hội nào cho các nhà cung cấp công nghệ?
Từ những dự án thực tế và định hướng phát triển sản xuất tại Việt Nam, có thể nhận diện một số nhóm giải pháp có tiềm năng tiếp cận doanh nghiệp ngành sơn.
Tự động hóa quy trình
Các hệ thống điều khiển, PLC, thiết bị đo lường và giải pháp kiểm soát quá trình.
Định lượng và phối trộn
Các giải pháp tự động cân, cấp liệu, phối trộn và phân tán nhằm nâng cao độ chính xác và tính ổn định của sản xuất.
Kiểm soát chất lượng
Thiết bị đo lường, cảm biến và hệ thống giám sát giúp doanh nghiệp theo dõi các thông số quan trọng trong quá trình sản xuất.
Chiết rót và đóng gói
Các hệ thống tự động giúp kiểm soát định lượng, tăng năng suất và giảm sự phụ thuộc vào thao tác thủ công.
Quản lý dữ liệu sản xuất
Các hệ thống SCADA, MES và giải pháp quản lý dữ liệu có thể kết nối thiết bị với hoạt động quản lý sản xuất.
Kho và vận chuyển tự động
Kho tự động, thiết bị xử lý vật liệu và các giải pháp quản lý hàng hóa có thể giúp tối ưu hoạt động sau sản xuất.
Giải pháp sản xuất thông minh
Khi nền tảng dữ liệu và thiết bị đã được kết nối, doanh nghiệp có thể tiếp tục ứng dụng phân tích dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ tiên tiến hơn.
Coatings Expo Vietnam 2027 – Kết nối công nghệ với nhu cầu sản xuất
Trong bối cảnh ngành sơn Việt Nam tiếp tục hiện đại hóa, nhu cầu kết nối giữa nhà sản xuất sơn, nhà cung cấp máy móc, thiết bị, công nghệ tự động hóa và các giải pháp sản xuất ngày càng trở nên quan trọng.
Coatings Expo Vietnam 2027 sẽ diễn ra từ 23–25/06/2027 tại SECC, TP. Hồ Chí Minh, quy tụ các doanh nghiệp trong lĩnh vực sơn phủ, tạo màu, hóa chất chuyên dụng, mực in, nguyên liệu, máy móc, thiết bị, kiểm nghiệm và công nghệ sản xuất.
Triển lãm là nơi các nhà cung cấp có thể giới thiệu những giải pháp mới cho ngành, từ tự động hóa quy trình, thiết bị đo lường, hệ thống điều khiển, phối trộn, nghiền, chiết rót và đóng gói đến quản lý dữ liệu và sản xuất thông minh. Từ tự động hóa từng công đoạn đến nhà máy thông minh – quá trình hiện đại hóa đang mở ra những cơ hội mới cho ngành sơn Việt Nam.
